Fado

[Salih Salihoğlu]

Fado Nedir?​

Fado, 1800’lü yılların Lizbon’unda doğan, fakat kökeninin çok daha eski zamanlara uzandığı düşünülen Portekiz’e özgü bir halk müziği türüdür.

‘Fado, kaybedilmiş, elden gitmiş şeyleri dillendirir. Kaybedilmiş bir imparatorluğu, kaybedilmiş bir ülkeyi, yenilmiş bir adamı. Yani Portekiz’in yaralanmış ruhunun tarihidir Fado. Şiir ve bir tür yardım alan bir şiir olan şarkı, ruhta olmayanı yansıtır. Bu nedenle halkların hüzünlü şarkıları hep neşe yüklüdür; neşeli şarkılarıysa hüzün… Fado, güçlü bir ruhun bitkin düşmüş halidir. Portekiz’in bir zamanlar inandığı ancak onu terk eden tanrıyı hor gören bakışıdır. Fado’da tanrılar meşruiyetlerini yeniden kazanmıştır. Ancak hep uzaklardadırlar.’​

Fernando Pessoa​

Kelimenin Anlamı​

İsmin kökeni, Latincede kader anlamına gelen ‘fatum’ kelimesine dayanmaktadır.

Ortaya Çıkışı​

Aşka dayanan derin acının, hüznün ve özlemin müziği olan Fado, kadınların denize uğurladıkları ve umutla bekledikleri, ancak geri dönmeyen balıkçı, kaşif veya denizci sevgililerine yazdıkları ağıtlardan türemiştir.

Konusu​

1838 yılında belgelenen Fado’da; melankolinin, nostaljinin, hayal kırıklığının ve kaderciliğin işlendiği kısa yaşam öyküleri anlatılmaktadır.

Kökeni​

Fado, genellikle denizcilerin şarkısı olarak tanımlansa da kimi tarihçiler kökenini, Kuzey Afrika müziği ile benzerliğinden dolayı, Arapların Lizbon’da yaşadığı döneme dayandırmaktadır. Bazı tarihçilere göreyse, 17. yüzyılda ülkenin büyük kentlerindeki varoşlarda doğmuştur.

Kültürel Miras​

Fado, 2011 yılının Kasım ayında UNESCO tarafından Somut Olmayan Kültürel Miras Listesine alınmıştır.

Fado’nun Türleri​

Fado’nun iki türü vardır: Lizbon ve Coimbra.
Lizbon Fado’su: Duygusal ve kederlidir. Bir kadın (fadista) tarafından söylenir. Denizde kaybolan eşinin acısını ve üzüntüsünü yansıtır.
Coimbra Fado’su: Geleneksel olarak Coimbra Üniversitesi’nin akademik gelenekleriyle ilişkilidir. Orta çağdaki ozanlık geleneğine dayanır.
Portekiz gitarı ve viola ismindeki gitar ile eşlik edilerek sadece erkekler tarafından söylenir.

Enstrümanlar​

Klasik Fado’da şarkıcıya genellikle bir veya iki adet 12 telli Portekiz gitarı ile bir veya iki adet viola isimli İspanyol gitarı eşlik eder. Kimi zamansa küçük 8 telli bir bas ile söylenir.
Modern Fado’da ise, bir orkestraya kadar uzanan çeşitli enstrümanlar yer alabilir.

Fado’nun Büyük Ustaları​

• Maria Severa
• Amalia Rodrigues (Fado Kraliçesi)
• Alfredo Marceneiro
• Mariza Reis Nunes
• Ana Moura
• Carlos Do Carmo
• Raquel Tavares
• Maria da Fé
• Herminia Silva

Salazar Dönemi​

Antonio de Oliveire Salazar diktatörlüğü dönemiyle özdeşleşmiş 3F’ten biri, Fado’dur. Diğerleri ise, futbol ve Fatima’dır. 3F’nin anlamı, Salazar’ın meşruiyetinin halkın spor, eğlence ve din ile uyuşturulmasıyla sağlandığıdır.
Ancak bu dönemde söylenen Fado’lar sansürlüdür. Karanfil Devrimi‘nin ardından, müzik de özgürlüğüne kavuşmuştur.

BONUS​

Fado Müzesi​

1998 yılında açılan Fado Müzesi’nde, temel bilgiler; enstrümanlar, fotoğraflar, afişler, gazeteler, notalar, giysiler ve Fado’yla ilgili çeşitli malzemelerden oluşan geniş bir koleksiyon yer almaktadır. Müzede ayrıca sürekli bir sergi, doküman merkezi, Portekiz gitarı kurslarının verildiği bir okul, etkinliklerin düzenlendiği bir salon ve kafeterya bulunmaktadır.

‘Fado gizemli bir şeydir, onu duyumsamak için insanların ıstırapla doğması, arzuları, tutkuları olmayan, sanki hiç var olmamış biri gibi hissetmesi gerekir.’​

AmalIa RodrIgues​

Bu metin 10layn.com sitesinin Fado başlıklı makalesinden ufak düzeltmeler yapılarak alıntılanmıştır.

Kaynak : Portekiz’in Melankolik ve Özlem Dolu Müziği: Fado | 10layn

 

[Ulaş Metin]

Amália Rodrigues (tam adı Amália da Piedade Rebordão Rodrigues; 1920-1999), Portekiz'in en ünlü şarkıcısı ve oyuncusuydu. Genellikle "Fado'nun Kraliçesi" olarak anılır ve Portekiz kültürünün en önemli simgelerinden biri olarak kabul edilir.

Amália Rodrigues'in fado üzerindeki etkisi o kadar büyüktür ki, ölümünden sonra bile birçok fado sanatçısı onun şarkılarını yorumlamaya ve mirasını yaşatmaya devam etmektedir. Portekiz'in ulusal bir hazinesidir.

Ufak bi katkımız olsun. Kaliteli müzik.

 

[Salih Salihoğlu]

Galatasaray gibi ülkesinde kültürün beşiği olmuş bir spor kulübünün taraftarlarının internet mecrasında toplanıp hasbihal ettikleri bu güzide forumda Fado başlığının olmaması beni ziyadesiyle üzmüştür. Portekiz diktatörü Salazar'ın toplumu uyutmak için kullandığı üçlü formülden birisinin Fado olduğu düşünülürse -ki diğerleri Futbol ve Fiesta'dır.- böyle bir futbol forumunda bu müzik ekolünün de bir başlığının olması haklı bir gerekliliktir. Tabi ki biz Salazar'a katılmıyoruz. Futbolu ne kadar seviyorsak müziği de bir o kadar seviyor ve batıla karşı uyanık kalarak tadında eğlencemize bakıyoruz.

 

[Salih Salihoğlu]

Yüklenin

 

[Salih Salihoğlu]

Belirli bir öncelik, kıdem, kronoloji aramıyoruz. Sevdiğimiz, hoşumuza giden çağdaş ve/ve ya kadim fadistlerin eserlerini random atabiliriz. Fado ile bir yer de kesişen, dirsek teması olan, ucundan dokunan her türlü müziği paylaşabiliriz.

 

[Salih Salihoğlu]

 

[Salih Salihoğlu]

Carminha

 

[Salih Salihoğlu]

 

[Salih Salihoğlu]

 

[Samed Çiçek]

Emeğin için sağol güzel olmuş. Benim Portekizli bir arkadaşım var annesi Lisbonda fado efsanesi. Canlı dinlemeye gittim çok güzel bir müzik türü.

 

[Salih Salihoğlu]

Emeğin için sağol güzel olmuş. Benim Portekizli bir arkadaşım var annesi Lisbonda fado efsanesi. Canlı dinlemeye gittim çok güzel bir müzik türü.

Başlığa tüm fado severler gibi katkını bekliyoruz o halde renktaş.

Fado'yu severim, seveni de severim!

İber yarımadasının bir diğer müziği olan Flamenco malum daha ünlüdür ve seveni de pek çoktur. Ama bana nedense hep daha arabesk, daha cezbeye tutulmuş, acısını daha dışa vurarak gösteriş yapar bir halde gelir. Araplar acılarını ve sevinçlerini daha göze sokarak yaşarlar. Endülüs etkisi olmalı Flamenco'da da böyle bir hava hakim.Tabi bu şatafatlı müzik icrasında çingene etkisi de göz ardı edilmemeli.

Fado ise göz yaşlarını içine akıtarak acısını daha vakur ve ağırbaşlı yaşayan, duygularını belli etmenin biraz ayıp sayıldığı bir damardan köken alan, daha asil bir ağlama aracıdır. Bazı açılardan kulağa tekdüze gibi gelse de sadeliği ve ölçülü yansıttığı acısıyla daha samimi bir ağıttır.

Pek tabi insanoğlu söz konusu olduğunda duygular arası geçiş hızlıdır; gülme ağlamanın kardeşidir derler. Tempo artıverir ve ağlarken bir anda şıkır şıkır oynanmaya da başlanabilir. Hüzünden sevince ve sevinçten yeniden hüzne savrulur durulur; insan denen şeyin galiba kaderi de budur.

Neyse benim favori fadistam hafif buğulu ve karık sesiyle Ana Moura'dır. Senin şu efsane anne o olmasın?!

 

[Salih Salihoğlu]

Nadir erkek fadoculardan Camané

 

[Salih Salihoğlu]

 

[Salih Salihoğlu]

Bir tane de divadan gelsin kıpır kıpır

 

[Salih Salihoğlu]

 

[Salih Salihoğlu]

Fado soslu eklektik madredeus

 

[Salih Salihoğlu]

 

[Salih Salihoğlu]

 

[Salih Salihoğlu]

 

[Mehmet Mehmetoglu]