Atatürkçülük (Kemalizm) Nedir?

[Özgür Aşık]

Cevap: Atatürkçülük (Kemalizm) Nedir?

Detaylı araştırırsam bulurum. Not ettim. Daha detaylı araştıracağım.



Kurucusu Türk olduğu sürece tüm oğulları Türk kütüğünde geçer. Ümmetçilik sonradan çıkmış (Osmanlı'nın yıkılma döneminde) bir fikir akımıdır. Zaten uzun süre devam etmemiştir.



Bu arada şu an çok vaktim yok. Lütfen daha sonra bu tartışmamıza devam edelim. İyi akşamlar.

Evet o yüzden ben Osmanlının kuruluşunu benimsiyorum, Ertuğrul Gazi, Osman Gazi, Orhan Gazi, 1. Murat'ı kendimden görüyorum aynı Selçuklular gibi.. Ama sonrasını görmüyorum

 

[Özgür Aşık]

Cevap: Atatürkçülük (Kemalizm) Nedir?

Monarşidir. Teokratik dediğin devletin anayasası kutsal kitaptır. İlk soracağın soruyu biliyorum, diyeceksin ki; dinin hiç mi yeri yoktu? Evet vardı ama Padişahlar ve ya devletin ileri gelenleri dini kullanarak halkı isteklerine göre yönlendiriyordu. Buna fetva diyoruz. Atatürk bile zamanında bu yola başvurmuştu.



Bu gün ikiniz beni gerçekten şaşırttınız. Osmanlı devleti, devlet bazında hiçbir zaman teokratik bir yönetim anlayışı gütmemiştir, halkın büyük çoğunluğu dini ön planda tutmuş olabilir, Padişah'ın halifeliği de üstlenmesi sizi bu düşünceye itebilir ama Padişah hiçbir zaman Kur'an üzerinden yasama ve yürütme yapmamıştır. Mesela Kur'an'da devletin çıkarları için kardeşini öldürebilirsin diye bir madde geçmiyor. Hadislerde de böyle bir şey yok? Eee nerede bunun teokrasisi?

OSmanlıda teokrasi yoktu. Teokrasi olamaz da . Hatta Osmanlı yapısı gereği, Arap ülkelerine göre daha laik bir yapıya sahipti. Ama bu demek değil ki Osmanlı dini kullanmadı. Osmanlı İslam Devleti idi. Ama İslam devleti bildiğimiz anlamda Arap Emirliklerindeki gibi değildi.

 

[Selen Olsen]

Cevap: Atatürkçülük (Kemalizm) Nedir?

Monarşidir. Teokratik dediğin devletin anayasası kutsal kitaptır. İlk soracağın soruyu biliyorum, diyeceksin ki; dinin hiç mi yeri yoktu? Evet vardı ama Padişahlar ve ya devletin ileri gelenleri dini kullanarak halkı isteklerine göre yönlendiriyordu. Buna fetva diyoruz. Atatürk bile zamanında bu yola başvurmuştu.



Bu gün ikiniz beni gerçekten şaşırttınız. Osmanlı devleti, devlet bazında hiçbir zaman teokratik bir yönetim anlayışı gütmemiştir, halkın büyük çoğunluğu dini ön planda tutmuş olabilir, Padişah'ın halifeliği de üstlenmesi sizi bu düşünceye itebilir ama Padişah hiçbir zaman Kur'an üzerinden yasama ve yürütme yapmamıştır. Mesela Kur'an'da devletin çıkarları için kardeşini öldürebilirsin diye bir madde geçmiyor. Hadislerde de böyle bir şey yok? Eee nerede bunun teokrasisi?

Temel referansı dindir, İslam dinidir ve dikkat edersen şeyhülislam fetva vermek zorunda. Dine uygundur demek zorunda. Eğer monarşi olsa böyle bir yola başvurmaz. Fatih kardeş katli yasasını getirdi evet ve bu İslam hukukunda yok. O dönemde bunla ilgili tartışmalar yaşandı. Bunu gelenek, Türk-İslam geleneğine dayandırmak zorunda kaldılar. Dini Osmanlı yönetimi kendince kullanmıştır doğru, fakat gene de toplumsal ve hukuksal alan düzenlenirken temel kriter İslam dini olmuştur. Mesala İran ya da İsrail gibi değil demişsin. Günümüz İran ve İsrail'inde hatta geçmiş dönem İran'ında bile Kuran'da yer almayan temel kanunlar koyma zorunluluğu hissetmişlerdir ve gerekli kanunları çıkartmışlardır. O zaman onlara da teokratik dememen gerekir. Ve teokratik derken tabiki %100 dine dayanması gibi bir durum söz konusu değil, fakat temel referansı o. Senin dediğin monarşiyi de Osmanlı sistemi olarak adlandırılılamaz. Monarşi de kendisine dinsel dayanak aramak zorunda değil, fakat aramış, fetva çıkartmak zorunda kalmış, şeyhülislam etkili olmuş vs. vs. Genel olarak da dediğim gibi toplumsal ve hukuksal alanda referans din olmuş o yüzden teokratiktir.. Ancak katıksız bir teokrasi yok. Çok genel anlamda bakarsak o zaman hiç bir devlet teokratik değil..

 

[Adem Cansever]

Cevap: Atatürkçülük (Kemalizm) Nedir?

Temel referansı dindir, İslam dinidir ve dikkat edersen şeyhülislam fetva vermek zorunda. Dine uygundur demek zorunda. Eğer monarşi olsa böyle bir yola başvurmaz. Fatih kardeş katli yasasını getirdi evet ve bu İslam hukukunda yok. O dönemde bunla ilgili tartışmalar yaşandı. Bunu gelenek, Türk-İslam geleneğine dayandırmak zorunda kaldılar. Dini Osmanlı yönetimi kendince kullanmıştır doğru, fakat gene de toplumsal ve hukuksal alan düzenlenirken temel kriter İslam dini olmuştur. Mesala İran ya da İsrail gibi değil demişsin. Günümüz İran ve İsrail'inde hatta geçmiş dönem İran'ında bile Kuran'da yer almayan temel kanunlar koyma zorunluluğu hissetmişlerdir ve gerekli kanunları çıkartmışlardır. O zaman onlara da teokratik dememen gerekir. Ve teokratik derken tabiki %100 dine dayanması gibi bir durum söz konusu değil, fakat temel referansı o. Senin dediğin monarşiyi de Osmanlı sistemi olarak adlandırılılamaz. Monarşi de kendisine dinsel dayanak aramak zorunda değil, fakat aramış, fetva çıkartmak zorunda kalmış, şeyhülislam etkili olmuş vs. vs. Genel olarak da dediğim gibi toplumsal ve hukuksal alanda referans din olmuş o yüzden teokratiktir..

İran ve İsrail'de böyle bir şey yok. Ancak kutsal kitabı değiştirirlerse böyle bir şey olabilir ki bu yola başvurmazlar. Kardeş katli sadece örnektir, bunun gibi bir çok örnek getirebilirim. Siz Osmanlı Devleti ile halkını karıştırıyorsunuz. O dönemdeki halkın %95'i cahildi, din adamlarının söylemlerine çok kapılıyorlardı. Osmanlı'da bu durumdan çok yararlandı, halka bu dinde caizdir deyip bir çok yasayı kabul ettirmiştir.



Osmanlı'da en önemli husus olan "devlet" ve "sistem" teokratik diye geçiştirilemez. Şu anki bir çok devlet geleneğimiz hala Osmanlı'dan kalmadır. Bunu unutmamakta fayda var!

 

[Selen Olsen]

Cevap: Atatürkçülük (Kemalizm) Nedir?

İran ve İsrail'de böyle bir şey yok. Ancak kutsal kitabı değiştirirlerse böyle bir şey olabilir ki bu yola başvurmazlar. Kardeş katli sadece örnektir, bunun gibi bir çok örnek getirebilirim. Siz Osmanlı Devleti ile halkını karıştırıyorsunuz. O dönemdeki halkın %95'i cahildi, din adamlarının söylemlerine çok kapılıyorlardı. Osmanlı'da bu durumdan çok yararlandı, halka bu dinde caizdir deyip bir çok yasayı kabul ettirmiştir.



Osmanlı'da en önemli husus olan "devlet" ve "sistem" teokratik diye geçiştirilemez. Şu anki bir çok devlet geleneğimiz hala Osmanlı'dan kalmadır. Bunu unutmamakta fayda var!

Nasıl yok ya İsrail'de. Parlamento var, partiler var, bir çok kanun var vs. vs. ve bu kanunların hepsi var mı kutsal kitaplarında yok. Yazılı bir anayasaları var ve hepsi kutsal kitaplarına mı dayanıyor? Zaten böyle bir şey imkansız hiç bir devlet şu anki dinlerin kanunları ile yönetilemez ve ekstra kanunlar çıkartmak zorundalar.Ancak kutsal kitapta yer almayan kanunlar koymuşlar. Bu açıdan bakılırsa Osmanlı, İsrail'den daha teokrat artı ben İsrail'in teokrat olduğuna bile inanmıyorum. Dinin etkisi farklı bu dinin sosyal-hukuksal ve idari alanı ne kadar elinde tuttuğu farklı. Ben diyorumki teokrattır fakat hiç bir devlet zaten senin mantığınla bakarsak %100 teokrat olamaz. Hem monarşi hem teokrattır. Fakat bu ikiside saf ve katıksız değildir.

Eksta monarşide kendini dini fetvalara dayandırmak zorunda değil, ordan fetva almak zorunda değil. Eee o zaman nerde monarşi diye ben de sorabilirim.

 

[Ahmet Özgün Güven]

Cevap: Atatürkçülük (Kemalizm) Nedir?

Arap anlamaz, tamam peki Türk anlar mı ?



Beni bir gözleri âhûya zebûn etti felek.

Milletimde ihtilâf ü tefrika endîşesi

Kûşe-i kabrimde hattâ bîkarar eyler beni



Yavuz Sultan Selim'in yazdığı bir şiir. Şimdi sözlüğe bakmadan ne kadarını anlarsın bunun ? Kelime kelime tercümesi gerekir. Hatta kalıplar bile var Osmanlıca'da ..Lütfen yapmayın..OSmanlıca farklıdır Türkçe çok çok farklı. En basiti biz de ihtilaf-ü tefrika diye bir kalıp yok. Veya divan-ı harp. Biz Türkler buna, savaş bakanlığı deriz. Herşey farklı.

"Beni bir gözleri âhûya zebûn etti felek. "

Şunu anlamayan yoktur sanırım? Farklılık olmaması söz konusu değil zaten. Ben bazen babaannemin söylediklerini dahi anlamıyorum.

Dediğim gibi Osmanlıca-Arapça ve Farsçayı çok iyi bilen bir abimin söyledikleridir. Ona inanmak daha mantıklı geldi nedense

 

[Özgür Aşık]

Cevap: Atatürkçülük (Kemalizm) Nedir?

"Beni bir gözleri âhûya zebûn etti felek. "

Şunu anlamayan yoktur sanırım? Farklılık olmaması söz konusu değil zaten. Ben bazen babaannemin söylediklerini dahi anlamıyorum.

Dediğim gibi Osmanlıca-Arapça ve Farsçayı çok iyi bilen bir abimin söyledikleridir. Ona inanmak daha mantıklı geldi nedense

Osmanlıca ile Türkçenin arasındaki farklara bana veya abine inanmak yerine araştırarak bulsan daha yararlı olmaz mı



Osmanlıca metinlere bak ..



Ayrıca zebun ne demek

 

[Ahmet Özgün Güven]

Cevap: Atatürkçülük (Kemalizm) Nedir?

Monarşidir. Teokratik dediğin devletin anayasası kutsal kitaptır. İlk soracağın soruyu biliyorum, diyeceksin ki; dinin hiç mi yeri yoktu? Evet vardı ama Padişahlar ve ya devletin ileri gelenleri dini kullanarak halkı isteklerine göre yönlendiriyordu. Buna fetva diyoruz. Atatürk bile zamanında bu yola başvurmuştu.



Bu gün ikiniz beni gerçekten şaşırttınız. Osmanlı devleti, devlet bazında hiçbir zaman teokratik bir yönetim anlayışı gütmemiştir, halkın büyük çoğunluğu dini ön planda tutmuş olabilir, Padişah'ın halifeliği de üstlenmesi sizi bu düşünceye itebilir ama Padişah hiçbir zaman Kur'an üzerinden yasama ve yürütme yapmamıştır. Mesela Kur'an'da devletin çıkarları için kardeşini öldürebilirsin diye bir madde geçmiyor. Hadislerde de böyle bir şey yok? Eee nerede bunun teokrasisi?

Doğru tespit budur.

 

[Ahmet Özgün Güven]

Cevap: Atatürkçülük (Kemalizm) Nedir?

Osmanlıca ile Türkçenin arasındaki farklara bana veya abine inanmak yerine araştırarak bulsan daha yararlı olmaz mı



Osmanlıca metinlere bak ..



Ayrıca zebun ne demek

Daha iyi olur tabii, ama araştırdıklarım neticesinde bir sonuca varmadan bu ikisini de masaya yatırdığımda diğeri çok fena ağır basıyor. Yani itüsözlük bilgilerine falan göre, osmanlıca metinleri devlet için çeviren bir adamın söyledikleri daha doğrudur gibi. Sen ne dersin?

Zebun ne demekj tam bilmiyorum, inanki bakmadım da. Ama sanırım muhtaç gibi birşey. Beni mahkum etti felek gibi. Gayet anlaşılıyor.

Manadura ne demek bilir misin?

 

[Adem Cansever]

Cevap: Atatürkçülük (Kemalizm) Nedir?

Nasıl yok ya İsrail'de. Parlamento var, partiler var, bir çok kanun var vs. vs. ve bu kanunların hepsi var mı kutsal kitaplarında yok. Yazılı bir anayasaları var ve hepsi kutsal kitaplarına mı dayanıyor? Zaten böyle bir şey imkansız hiç bir devlet şu anki dinlerin kanunları ile yönetilemez ve ekstra kanunlar çıkartmak zorundalar.Ancak kutsal kitapta yer almayan kanunlar koymuşlar. Bu açıdan bakılırsa Osmanlı, İsrail'den daha teokrat artı ben İsrail'in teokrat olduğuna bile inanmıyorum. Dinin etkisi farklı bu dinin sosyal-hukuksal ve idari alanı ne kadar elinde tuttuğu farklı. Ben diyorumki teokrattır fakat hiç bir devlet zaten senin mantığınla bakarsak %100 teokrat olamaz. Hem monarşi hem teokrattır. Fakat bu ikiside saf ve katıksız değildir.

Yahu Selen, sana bir soru soracağım; İsrail'deki parlamento sence Talmud'a aykırı bir yasa çıkarabilir miydi? Tamam ben zaten yasa çıkaramaz demiyorum ancak dinin karşı çıktığı bir yasayı çıkarabilirler miydi? Cevabını biliyorum tamam.



* * *



İşte Osmanlı'da böyle değildi. Osmanlı'da dini kontrol edebiliyorlardı. Teokrasi dediğin sistemde dini kontrol edemezsin, din seni kontrol eder. Daha nasıl açık anlatabilirim diye düşünüyorum.

 

[Özgür Aşık]

Cevap: Atatürkçülük (Kemalizm) Nedir?

Daha iyi olur tabii, ama araştırdıklarım neticesinde bir sonuca varmadan bu ikisini de masaya yatırdığımda diğeri çok fena ağır basıyor. Yani itüsözlük bilgilerine falan göre, osmanlıca metinleri devlet için çeviren bir adamın söyledikleri daha doğrudur gibi. Sen ne dersin?

Zebun ne demekj tam bilmiyorum, inanki bakmadım da. Ama sanırım muhtaç gibi birşey. Beni mahkum etti felek gibi. Gayet anlaşılıyor.

Manadura ne demek bilir misin?

Şunu anlamayan yoktur sanırım? demiştin. Ben anlamadım görünüyor ki sen de anlamamışsın. Osmanlıca; Arapça ve Farsçanın yoğunluklu olduğu bir dildir. Zaten dediğin gibi olsa Osmanlıca-Türkçe sözlükleri neden var

 

[Ahmet Özgün Güven]

Cevap: Atatürkçülük (Kemalizm) Nedir?

Şunu anlamayan yoktur sanırım? demiştin. Ben anlamadım görünüyor ki sen de anlamamışsın. Osmanlıca; Arapça ve Farsçanın yoğunluklu olduğu bir dildir. Zaten dediğin gibi olsa Osmanlıca-Türkçe sözlükleri neden var

Nesini anlamadım? Anlatılmak istenen çok net.

"Beni bir gözleri âhûya zebûn etti felek"

"Beni bir gözleri ceylana mahkum etti kader"

Nesi anlaşılmıyor?

 

[Ahmet Özgün Güven]

Cevap: Atatürkçülük (Kemalizm) Nedir?



Yahu Osmanlı çok büyük bir devlet. Doğuyla birebir etkileşimde, Kur'an dili de malum. Kelime geçişi kadar doğal birşey var mı? Biz de bir sürü ingilizce sözcük kullanıyoruz. 50 yıl önce konjonktür desen kim anlardı? Değişik bir mantık çözemedim. Ayrıca manadura nedir, bunun cevabını verin

 

[Selen Olsen]

Cevap: Atatürkçülük (Kemalizm) Nedir?



Ekstra Lewis'in İslam'ın Siyasal Söylemi adlı kitabı var. Mesala orda da itaat etme vs. vs. belirli kurallara bağlanmış ve padişah monarşideki gibi tek otorite değil. Öyle olsa şeyhülislamdan fetva alınıp indirilmezdi tahtından ya da öldürülmezdi. Bak bunların hepsini dini bir otoriteye dayandırmak zorundalar. Roma'da indirirlerdi ya da Bizans'ta ve bunu özellikle Roma'da dine dayandırmak zorunda değillerdi. Yaptıkları her şeyi dine dayandırmak zorunda kalmışlardır. Mesala uzatmayacam bunla ilgili de kaynak vardı ismi herhalde Zeki Arıkan'dı tam emin değilim. Orda da bu tür tartışmaların çoğunu yapıyordu. Ve dediğim en önemli nokta her şeyi dini bir referansa bağlamak zorunda idiler ve bağlıyorlardı. Yani katıksız bir monarşide kendini dine dayandırmak zorunda değil. Soyun tek bir aileye dayanması sebebiyle monarşi denilebilir fakat kendini dine dayandırmak zorunda kalması nedeniye monarşi değildir de denilebilir. Osmanlı mecbur kanunlar koymak zorunda idi, çünkü eldeki verili Kuran kanunları ile zaten o devleti yönetemezdi. Ama gene genel mandalite olarak hepsini dine dayandırdılar, burda referans olarak kimi zaman 4 halife devrini kimi zaman kendilerinden önceki İslam devletlerini gösterdiler fakat hep referansları din idi. Dini kendi çıkarları adına kullanmaları farklı bir şey , meşruiyetlerini dine dayandırmaları farklı bir şey.

 

[Ahmet Özgün Güven]

Cevap: Atatürkçülük (Kemalizm) Nedir?



Yeniçeriler Padişah indirirken Şeyhülislam'dan fetva almışlar mı?

 

[Adem Cansever]

Cevap: Atatürkçülük (Kemalizm) Nedir?



Şeyh-ül İslam devleti kontrol eden biri değil. Daha kaç kere tekrarlayacağım bilemiyorum. Siz Devlet ile Halkı karıştırıyorsunuz. Halk dini kurallara uyabilir, dini ön plana atabilir, din üzerinden yapılan propagandalara inanabilir ama devlet teokratik olmadığı sürece din kurallarıyla devleti yönetmez. Kafasına göre fetva verdirtebilir, isterse Şeyh-ül İslam'ı öldürtebilir de...



Teokratik bir devlet biçimi olsaydı; dine karşı kesinlikle hiçbir yasa çıkarma yetkisine sahip değildi çünkü teokratik ülkede parlamento, başbakan ve cumhurbaşkanı, padişah yahut devlet başkanı sadece pasif görev üstlenir. Devlete yön veren kesinlikle Dini liderdir. Dini lider her zaman devletin diğer isimlerinin önüne geçmiştir.

 

[Ahmet Özgün Güven]

Cevap: Atatürkçülük (Kemalizm) Nedir?

Şeyh-ül İslam devleti kontrol eden biri değil. Daha kaç kere tekrarlayacağım bilemiyorum. Siz Devlet ile Halkı karıştırıyorsunuz. Halk dini kurallara uyabilir, dini ön plana atabilir, din üzerinden yapılan propagandalara inanabilir ama devlet teokratik olmadığı sürece din kurallarıyla devleti yönetmez. Kafasına göre fetva verdirtebilir, isterse Şeyh-ül İslam'ı öldürtebilir de...



Teokratik bir devlet biçimi olsaydı; dine karşı kesinlikle hiçbir yasa çıkarma yetkisine sahip değildi çünkü teokratik ülkede parlamento, başbakan ve cumhurbaşkanı, padişah yahut devlet başkanı sadece pasif görev üstlenir. Devlete yön veren kesinlikle Dini liderdir. Dini lider her zaman devletin diğer isimlerinin önüne geçmiştir.

Benim bildiğim kadarıyla da hep sembolik olarak karar vermiştir devlet meselelerinde. Halk üzerinde çok etkilidir orası ayrı.

 

[Selen Olsen]

Cevap: Atatürkçülük (Kemalizm) Nedir?

Yahu Selen, sana bir soru soracağım; İsrail'deki parlamento sence Talmud'a aykırı bir yasa çıkarabilir miydi? Tamam ben zaten yasa çıkaramaz demiyorum ancak dinin karşı çıktığı bir yasayı çıkarabilirler miydi? Cevabını biliyorum tamam.



* * *



İşte Osmanlı'da böyle değildi. Osmanlı'da dini kontrol edebiliyorlardı. Teokrasi dediğin sistemde dini kontrol edemezsin, din seni kontrol eder. Daha nasıl açık anlatabilirim diye düşünüyorum.

Osmanlı dinin karşı çıktığı hangi yasayı çıkartmış. Sonuçta sen Kuran'da ya da Yahudilerin kutsal kitaplarında yer almayan bir yasa çıkartıyorsun. Zaten böyle bir yasa yokki kutsal kitapta nasıl kutsal kitaba aykırı olsun İsrail'de ya da Osmanlı'da. İsrail'e teokrasi deyip, Osmanlı'ya dememek garip bir durum. Ki İsrail anayasası çok katı bir anayasa değildir demokrattır bazı konularda. Kadın-erkek eşitliği ön plana alınır dincilerin çok fazla olduğu yerlerde Yahudi kadınlar otobüsün arkasına binmek zorunda kalmalarına rağmen. Yani çıkarrtıkları yasaların referansı bence kutsal kitaplarından daha çok yıllarda gelişen secular hukuk kurallarından kaynaklarınır İsrail'de. Öyle olsa anayasası olmaz temel kutsal kitaptır der bırakır. İsrail teokratsa Osmanlı iki kat teokrat. Dini kullandılar doğrudur, bugün İsrail'de dini kullanır ,teokratik diye adlandırılan her devlette din zaten egemenliğin bir aracı olarak kullanılmıştır burası farklı bir tartışma konusuna giriyor..

 

[Adem Cansever]

Cevap: Atatürkçülük (Kemalizm) Nedir?

Benim bildiğim kadarıyla da hep sembolik olarak karar vermiştir devlet meselelerinde. Halk üzerinde çok etkilidir orası ayrı.

Eğer dini lider hükümeti destekliyorsa o zaman o da pasif kalır, kabuğuna çekilir ama aksi halde yönetimi düşürme yetkisi vardır, kanunen vardır.

 

[Selen Olsen]

Cevap: Atatürkçülük (Kemalizm) Nedir?

Şeyh-ül İslam devleti kontrol eden biri değil. Daha kaç kere tekrarlayacağım bilemiyorum. Siz Devlet ile Halkı karıştırıyorsunuz. Halk dini kurallara uyabilir, dini ön plana atabilir, din üzerinden yapılan propagandalara inanabilir ama devlet teokratik olmadığı sürece din kurallarıyla devleti yönetmez. Kafasına göre fetva verdirtebilir, isterse Şeyh-ül İslam'ı öldürtebilir de...



Teokratik bir devlet biçimi olsaydı; dine karşı kesinlikle hiçbir yasa çıkarma yetkisine sahip değildi çünkü teokratik ülkede parlamento, başbakan ve cumhurbaşkanı, padişah yahut devlet başkanı sadece pasif görev üstlenir. Devlete yön veren kesinlikle Dini liderdir. Dini lider her zaman devletin diğer isimlerinin önüne geçmiştir.

Bende biliyorum devleti kontrol etmediğini fakat din bir referanstır. Monarşide dini bir referans aramak zorunda değil kendisine ne diye arıyor o zaman Osmanlı kendisine dini referans. Bir de çıksınlar bakalım kanunlarda Kuran'ın dışına neler oluyor o zaman. İslam hukukuna göre yönetildi ve İslam hukuku sadece Kuran'dan ibaret değil. Bunun içinde yüzyıllardır süren uygulamalar var , teamüller var, sanki referansı laik seküler birşeymiş gibi. O zaman tarihte teokratik tek devlet İslam perygamberinin yaşadığı dönem hatta belki 4 halife devri.. Sende teokrasi deyince sadece dini liderin yönetmesi anlamında algılıyorsun. Teokrasi de illaki lider aynı zamanda dini lider olmak zorunda değil. Dine de dayandırabilir uygulamalarını ve bu da teokrat olduğunu gösterir.. Aynı zamanda İsrail'de de dini lider ile devlet lideri farklı